Từ tiếng trống đồng vang vọng giữa trời Đông Sơn, lời ru ngọt ngào bên cánh võng tuổi thơ, đến bản lĩnh quật cường qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, tất cả đã kết tinh thành dòng chảy văn hoá Việt Nam. Đó không chỉ là di sản cha ông để lại, mà còn là hồn cốt dân tộc, là sức mạnh tinh thần âm thầm nhưng bền bỉ nuôi dưỡng khát vọng phát triển đất nước qua bao thế hệ.
Chính nhờ sức mạnh văn hoá ấy mà dân tộc Việt Nam dù trải qua hàng thế kỷ bị thực dân, phong kiến đô hộ vẫn không bị đồng hoá, vẫn giữ được tiếng Việt, phong tục tập quán, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường. Hình ảnh người mẹ tiễn con ra trận, những lớp học dưới hầm bom hay câu hát “Tiến quân ca” vang lên trong những năm tháng chiến tranh là minh chứng sinh động cho sức sống mãnh liệt của văn hoá Việt Nam.
Trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên của hội nhập sâu rộng, chuyển đổi số mạnh mẽ và cạnh tranh toàn cầu bằng trí tuệ, bản sắc cùng sức ảnh hưởng quốc gia, văn hoá không còn đứng phía sau sự phát triển, mà phải đi trước soi đường cho dân tộc. Một quốc gia có thể phát triển nhanh về kinh tế, nhưng sẽ khó phát triển bền vững nếu thiếu nền tảng văn hoá vững chắc. Một dân tộc có thể mạnh về vật chất, nhưng sẽ khó trường tồn nếu đánh mất bản sắc của mình.
Thực tế trên thế giới cho thấy nhiều quốc gia tạo được tầm ảnh hưởng lớn không chỉ nhờ kinh tế mà còn nhờ sức mạnh văn hoá. Hàn Quốc lan toả hình ảnh đất nước qua âm nhạc K-pop và điện ảnh; Nhật Bản gây ấn tượng bằng văn hoá kỷ luật, trà đạo và anime. Việt Nam cũng đang từng bước khẳng định vị thế bằng áo dài, phở, bánh mì, cà phê, nhạc dân tộc, du lịch và những giá trị nhân văn đậm đà bản sắc Việt.
Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam đã khẳng định sâu sắc: Phát triển văn hoá, con người Việt Nam là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh quan trọng và động lực to lớn cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đây không chỉ là một định hướng chiến lược, mà còn là lời hiệu triệu khơi dậy sức mạnh tinh thần Việt Nam trong thời đại mới.
Ngày nay, văn hoá không chỉ hiện diện trong mái đình cổ kính, trong câu hò điệu lý hay những lễ hội truyền thống. Văn hoá còn hiện diện trong từng hành vi ứng xử hằng ngày; trong đạo đức công vụ của cán bộ, đảng viên; trong tinh thần trách nhiệm với cộng đồng; trong khát vọng cống hiến của tuổi trẻ; trong sự tử tế giữa con người với con người và cả trong cách ứng xử trên không gian mạng.
Đó là hình ảnh cán bộ tận tình hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính; là những bạn trẻ xuyên đêm hỗ trợ đồng bào vùng lũ; là người dân nhường cơm sẻ áo trong đại dịch COVID-19; là phong trào hiến máu tình nguyện hay những “ATM gạo”, “siêu thị 0 đồng” từng lan toả tinh thần nhân ái của người Việt trong lúc khó khăn. Bởi vậy, xây dựng văn hoá không phải là việc riêng của ngành văn hoá, mà là xây dựng “phần gốc” cho sự phát triển lâu dài của đất nước. Kinh tế có thể tạo ra sự giàu có, nhưng chỉ văn hoá mới làm nên chiều sâu của một dân tộc. Một xã hội phát triển mà đạo đức xuống cấp, lối sống lệch chuẩn, con người thờ ơ với các giá trị tốt đẹp thì sự phát triển ấy khó có thể bền vững.
Thực tiễn hiện nay cho thấy, bên cạnh những mặt tích cực, xã hội hiện nay vẫn còn những biểu hiện đáng lo như bạo lực học đường, phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội, lối sống thực dụng, vô cảm trước khó khăn của người khác. Đó chính là những biểu hiện cho thấy sự xuống cấp văn hoá nếu con người chỉ chạy theo vật chất mà xem nhẹ giá trị tinh thần. Kỷ nguyên mới mở ra nhiều cơ hội lớn, nhưng cũng đặt văn hoá dân tộc trước những thách thức chưa từng có. Sự bùng nổ của các nền tảng xuyên biên giới đang làm thay đổi mạnh mẽ đời sống xã hội. Cùng với đó là những trào lưu lệch chuẩn, lối sống thực dụng, thông tin độc hại… từng ngày tác động đến nhận thức, thị hiếu và hệ giá trị xã hội, đặc biệt là giới trẻ. Trong dòng chảy toàn cầu hoá mạnh mẽ ấy, nếu không đủ bản lĩnh văn hoá, con người rất dễ bị cuốn đi giữa muôn vàn giá trị hỗn độn. Không ít bạn trẻ hiện nay dành quá nhiều thời gian cho những nội dung giật gân, lệch chuẩn trên mạng xã hội mà thiếu quan tâm đến lịch sử, văn hoá dân tộc. Có những trào lưu phản cảm, phát ngôn thiếu văn minh được cổ súy chỉ để “câu view”, “câu like”. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng “sức đề kháng văn hoá” cho xã hội. Vì vậy, hơn lúc nào hết, cần xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, nhân văn, hiện đại; nơi mỗi con người Việt Nam được nuôi dưỡng bởi lòng yêu nước, tinh thần tự cường, ý thức trách nhiệm và khát vọng vươn lên. Cùng với đó là xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam thời kỳ mới; nâng cao “sức đề kháng văn hoá” trước những tác động tiêu cực của môi trường số và mặt trái của toàn cầu hoá.
Điều đó bắt đầu từ những việc rất gần gũi như ông bà, cha mẹ làm gương cho con cháu; nhà trường dạy học sinh biết yêu lịch sử dân tộc; mỗi người ứng xử văn minh trên mạng xã hội; cộng đồng lan toả những điều tích cực thay vì cổ súy cho cái xấu. Văn hoá trong kỷ nguyên mới phải mang tinh thần sáng tạo và hội nhập. Đó là khi di sản được số hoá để lan toả đến toàn cầu; khi điện ảnh, âm nhạc, thời trang, du lịch và ẩm thực Việt Nam trở thành thương hiệu quốc gia; khi những sản phẩm mang đậm hồn Việt chinh phục thị trường quốc tế; khi công nghệ không làm phai nhạt bản sắc mà trở thành cánh tay nối dài cho giá trị dân tộc. Hiện nay, nhiều bảo tàng và di tích lịch sử đã ứng dụng công nghệ thực tế ảo để người dân có thể tham quan trực tuyến. Những chương trình quảng bá du lịch Việt Nam trên nền tảng số đã giúp hình ảnh vịnh Hạ Long, Hội An, Cà Mau hay Phú Quốc đến gần hơn với bạn bè quốc tế. Nhiều nghệ sĩ trẻ cũng kết hợp nhạc dân tộc với âm nhạc hiện đại để đưa văn hoá Việt đến gần giới trẻ. Một đất nước có thể nghèo về tài nguyên thiên nhiên, nhưng không thể nghèo về văn hoá. Bởi văn hoá chính là “mỏ vàng mềm” của quốc gia. Khi những giá trị Việt Nam được khơi dậy đúng tầm, sẽ tạo nên sức mạnh mềm đủ lớn để nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế.
Việc phở Việt Nam được truyền thông quốc tế ca ngợi, áo dài xuất hiện tại nhiều sự kiện quốc tế hay du lịch Việt Nam ngày càng hấp dẫn du khách nước ngoài chính là minh chứng cho giá trị của sức mạnh mềm văn hoá.
Nghị quyết 80 cũng đặt ra tầm nhìn đầy khát vọng: Xây dựng Việt Nam trở thành trung tâm công nghiệp văn hoá, sáng tạo năng động của khu vực; đưa sức mạnh mềm quốc gia vào nhóm dẫn đầu ASEAN; để văn hoá Việt Nam không chỉ gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn đóng góp tích cực vào dòng chảy văn minh nhân loại. Khát vọng ấy sẽ không thể trở thành hiện thực nếu văn hoá chỉ dừng lại ở khẩu hiệu hay phong trào hình thức. Văn hoá phải bắt đầu từ mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi cơ quan, đơn vị và từng con người. Từ lời nói tử tế, hành động văn minh, tinh thần trách nhiệm, ý thức thượng tôn pháp luật đến cách ứng xử trên không gian số, tất cả đều góp phần làm nên diện mạo văn hoá Việt Nam trong thời đại mới.
Một lời cảm ơn đúng lúc, việc xếp hàng nơi công cộng, không xả rác bừa bãi, chia sẻ thông tin tích cực trên mạng xã hội hay tinh thần trách nhiệm trong công việc… đều là những biểu hiện cụ thể của văn hoá.
Mỗi cán bộ, đảng viên phải thực sự tiên phong trong giữ gìn đạo đức, lối sống và lan toả những giá trị tốt đẹp. Mỗi người trẻ cần biết tự hào về lịch sử dân tộc, yêu tiếng Việt, yêu văn hoá Việt và biến niềm tự hào ấy thành động lực học tập, sáng tạo, cống hiến cho quê hương, đất nước.
Nhiều bạn trẻ hiện nay đã mặc áo dài trong các dịp lễ, quảng bá văn hoá Việt trên mạng xã hội, khởi nghiệp từ sản phẩm truyền thống hay đưa đặc sản quê hương ra thị trường quốc tế. Đó chính là biểu hiện sinh động của tinh thần gìn giữ và phát huy văn hoá dân tộc trong thời đại mới.
Sinh thời, Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Văn hoá soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị trong hành trình phát triển đất nước. Bởi suy cho cùng, một dân tộc có thể trải qua gian khó, thậm chí mất mát về vật chất, nhưng nếu còn giữ được văn hoá thì vẫn còn sức sống để đứng dậy và phát triển. Văn hoá còn thì dân tộc còn.
Trong hành trình đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, văn hoá phải thực sự trở thành sức mạnh nội sinh, thành “căn cước tinh thần” của dân tộc Việt Nam. Để mỗi bước tiến của đất nước không chỉ lớn mạnh về kinh tế, giàu có về vật chất, mà còn sâu sắc về trí tuệ, cao đẹp về tâm hồn và bền vững trong giá trị. Bởi suy cho cùng, một dân tộc chỉ thật sự trường tồn khi biết giữ gìn và làm rạng danh nền văn hoá của mình.
Thúy Quỳnh
